Làm nên nét bản sắc rất riêng của văn hóa dân tộc Mường Hòa Bình, chúng ta không thể không kể đến vai trò đóng góp không nhỏ của các làn điệu dân ca dân tộc Mường. Với đồng bào dân tộc Mường, từ xa xưa, người dân đã coi dân ca là một loại hình giao tiếp, lời tâm sự, tỏ tình với người khác giới, là sự rung động từ trái tim của mỗi con người. Hát dân ca đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của cư dân Mường cổ. Người Mường hát dân ca trong lúc lao động, trong các buổi lễ hội, trong nghi lễ, trong lúc ru em, ru con, khi nam nữ muốn làm quen. Khi được hòa mình vào giai điệu và lời của các bài hát dân ca, đấy là lúc con người được thể hiện tâm tư, tình cảm, nỗi lòng của chính mình. Còn về hạn chế những cuốn sách viết về dân ca Mường thì có rất nhiều, nhưng những cuốn sách hiện nay rất dày, viết phần Viếng việt và Tiếng Mường riêng nên khó cho người đọc, chưa kể số tiền để mua sách cũng khá caovề sự hiểu biết dân ca mường, nhiều bạn học sinh hiểu và biết rất ít về dân ca Mường. Hơn nữa trên thị trường cũng chưa có 1 cuốn sách nào viết về dân ca Mường phục vụ cho nhu cầu của học sinh. Từ đó chúng em gồm Bùi Khánh Ly và Bùi Linh Chi học sinh lớp 11K3 đã hình thành ý tưởng thiết kế sổ tay dân ca Mường cho học sinh tỉnh Hòa Bình”.

Được sự hướng dẫn của cô giáo: Nguyễn Thị Huệ chúng em đã thiết kế được cuốn: “Sổ tay dân ca mường”. Đặc biệt chúng em thiết kế được cuốn sổ tay thành sách điện tử:

Cuốn sách điện tử có mã QR Code để người đọc có thể rễ ràng truy cập đến cuốn sổ tay ebook.

Nội dung của cuốn sổ tay được sắp xếp theo 7 thể loại của dân ca Mường mà chúng em sưu tầm được, có những bài dân ca bằng cả tiếng Mường và kèm lời dịch bằng tiếng phổ thông, để phù hợp với lứa tuổi học sinh.

- Đồng dao, câu đố

- Hát Ru bằng tiếng Mường có lời dịch

- Hát thường rang (hay còn gọi là hát Lời Thương)

- Bộ Mẹnh (Mẹng): có các đoạn trích bài Lời thương của miệng khác, Lời thương cửa miệng trong vùng, Lời thương cửa miệng xa lạ.

- Hát Xéc bùa (hay còn gọi Xắc Bùa):

- Hát Ví đúm: gồm 9 bài

- Hát mo: chúng em khái quát về hát mo và cách sử dụng hát mo trong các hoạt động, một số đọan trích.

Bên cạnh đó trong cuốn sách của chúng em sẽ có phần phụ lục có hình ảnh người dân hát các thể loại dân ca, giới thiệu một số cuốn sách cho những ai muốn tìm hiểu sâu hơn về dân ca Mường.

Ngoài ra chúng em sưu tầm được một số bài hát dân ca kèm theo cuốn sách, để người đọc muốn hát cũng có thể dựa theo video hát theo và học thuộc.

Các bài hát có trong video gồm các thể loại như sau:                                     

Đồng dao, câu đố

Đồng dao là các lời hát, câu hát, lối nói có giai điệu, có vần vè thường được trẻ em hát trong lúc chơi đùa, lúc chăn trâu, cắt cỏ, em lớn trông em bé hoặc người lớn trông em bé. Lối hát đồng dao nay vẫn được duy trì và phát huy ở trẻ em Mường, đặc biệt là những xã thuộc vùng sâu, vùng xa của các huyện Tân lạc, Lạc Sơn, Kim Bôi... chúng ta vẫn bắt gặp những bài đồng dao cất lên vui nhộn, trong sáng giữa cánh đồng làng khi lũ trẻ chăn trâu hay trước một cái sân rộng của nhà văn hóa xóm nơi trẻ con Mường tụ tập, nô đùa. Các bài đồng dao Mường khá đa dạng về nội dung và độ dài ngắn không theo quy luật nào. Có bài ngắn, thậm chí rất ngắn, có thể chỉ một đến hai câu, song cũng có những bài dài. Nội dung thường gắn với đời sống, đồ vật xung quanh, theo quan sát, cảm nhận của các em. Đồng dao, câu đố có chức năng phản ánh đời sống, giáo dục, bồi dưỡng nhân cách con người, hướng con người tới những điều tốt đẹp hơn trong cuộc sống. Ba bài đồng dao được thể hiện bởi các bạn học sinh ba khối lớp 8 và 9 của trường PT DTNT THCS & THPT huyện Tân Lạc.

1. Ông Đô Đốc (Lớp 9B)

2. Gọi Đom Đóm (8B)

3. Bắt người trốn tìm. (8B)

Hát Ru:

  Hát ru là thể loại hát để ru trẻ ngủ trong đó đáng chú ý nhất là các bài hát ru em. Điệu hát xuất phát từ cõi lòng ông bà cha mẹ, anh chị quý mến, yêu thương con trẻ mà thể hiện nên lời thơ, điệu nhạc để dỗ dành, để cho trẻ ngủ yên giấc. Những tiếng ru con ngọt ngào của những người bà, người mẹ, người chị cất lên thật ấm áp.

Đối với người Mường, các bài hát ru được lấy chủ yếu từ những bài đồng dao, các bài hát ru thường dài và có giai điệu đều đều, buồn buồn và rất khó hát cao giọng, hát to chỉ vừa để dỗ dành cho em bé ngủ. Giai điệu các bài ru con của người Mường thường êm êm, đều đều và man mác buồn, có nội dung lời ru như vẽ ra các hình ảnh, sự việc sống động, kể một câu chuyện hay, để cho các bé thả hồn mình vào đó và giai điệu hát miên man dần dần dẫn em vào giấc ngủ lúc nào không hay. Các bài hát ru được các bạn học sinh lớp 6 và 8 thể hiện.

1. Đập Nàng Khọt (6B – Bùi Linh Linh)

2. Ru em (Bùi Thị Thu Lý)

3.                  (8B- Đinh Thị Chúc)

Hát Ví đúm:

Hát ví đúm là hình thức hát đối giao duyên của người Mường dựa trên thể thơ lục bát hoặc lục bát biến thể… Nội dung hát đúm rất đa dạng và phong phú, gắn với những phong tục văn hóa lâu đời của đồng bào dân tộc Mường, chủ đề trong hát đúm rất rộng, từ chuyện chào hỏi, tình yêu đôi lứa, mùa màng, phong tục tập quán, chúc tụng nhau dịp Tết đến ca ngợi quê hương, đất nước… Nét đặc sắc của hát đúm thể hiện sự hiểu biết sâu rộng của hai bên tham gia. Người hát tự đặt lời bài hát hoặc vận dụng từ vốn kho tàng dân ca của dân tộc mình. Qua việc đối đáp giữa hai bên năm – nữ, thể hiện được khả năng ứng xử nhanh nhẹn, vốn hiểu biết về nhiều mặt, đây là “kênh” để trai gái ướm lời, thử lòng nhau, tìm hiểu nhau. Đó cũng là lí do khiến hát đúm được trai gái Mường rất yêu thích. Bài hát được thể hiện qua hai bạn học sinh lớp 10

1. Lời hẹn (Lớp 10 – Bùi Chúc Chinh – Bùi Đức Đoàn)

Hai bài hát dân ca tiếp theo do các bạn học sinh lớp 7 và 8 thể hiện

1. Đập Bông Bông (7B- Bùi Hồng Thương, Bùi Hoàng Vi)

2. Mời Trầu (8B- Đinh Thị Chúc) – Có múa phụ hoạ